İskender Efes’te büstünü yapmasını istediği ressam ve heykeltraş Apelles’in atölyesini ziyaret ettiğinde sanat üzerine bilgiç bilgiç konuşunca Apelles şöyle der: “Lütfen biraz alçak sesle konuşun efendim, çırakları güldürüyorsunuz.”
Dört yaşında İncil’i ezbere okuyordu. “Küçük Aziz” diyorlardı ona. Yirmi dört yaşında filoloji profesörü oldu. Hep Tanrı’yı aradı. Sonunda “Tanrı öldü” dedi.
1981 yılıydı. Tunus Caddesinde piza ve makarna yapan bir lokantaya gittik. Ben spagetti istedim. Spagettiyi çatalıma dolayıp yemeğe çalışırken bana kaşık uzattı. “Bununla sar” dedi. Siz ne öğrendiniz bilmem ama bana spagettinin nasıl yeneceğini öğreten adamdır Oruç Aruoba.
Kant pietisttir. Pietizm kilisesiz protestanlıktır. Kant’ın etiği dünyevileştirilmiş protestan ahlakıdır. Pratik Aklın Eleştirisini sonuna kadar okursanız Tanrı’yı bir postulat olarak kabul etmeden ahlak yasasının da özgürlüğün de olanaklı olmadığını görürsünüz.
Hiçbir dersimi kaçırmayan başörtülü bir kız öğrencim vardı. Perukla vesaireyle derse girilen günler. Fakülte girişinde önüme çıktı. Ben binaya giremiyorum, ölürüm de peruk takmam dedi. Benim için bir şey yapabilir misiniz dedi.
Stoa ahlakının buyruğu şudur: Arzulama! Arzularına ket vur! Arzulamazsan özgür olursun. Negatif özgürlüktür bu ve Kant’ta da söz konusudur. Ancak Kant pozitif özgürlük kavramıyla Stoa ahlakından ayrılır. Asıl olan yapmayarak değil yaparak özgür olmaktır.
Seek diye bir uygulama var. Bitkilerin, hayvanların fotoğrafını çekip yüklüyorsunuz, size adını söylüyor. Yanlışlıkla kendi fotoğrafımı yükledim, “bir memeli” dedi.
Platon öğretmez, işaret eder. İşaret ettiğini görmek isteyen öğrenci ister. Kimseye bir şey öğretmeye çalışmaz. Aristoteles öğretir. Hem de nasıl öğretir. Yaptığı ayırımlara yetişemeyiz. Felsefenin ayırımlar yapmak olduğunu ondan öğreniriz.
Bence bu dönem umut yok. Görünüşe bakılırsa bu dönem online olacak. Bahisleri öteleyelim. Bahar Döneminde yüz yüze ders yaparsak her hafta bir öğrencimi Yeşil Vadiye yemeğe götüreceğim. Sınav dönemi sonuna kadar.
Mustafa Kemal Time dergisine iki kez kapak olmuş. İlki 24 Mart 1923, ikincisi 21 Şubat 1927 tarihli. Anlamadığım şu: Mustafa Kemal'in ülkeden defettiği, denize döktüğü emperyalistler onu niye yere göğe sığdıramıyorlar?
Okumayı yüceltmemek gerek. 100 kitap yeter diyordu Nietzsche. Daha önce Aquinolu Thomas da tek kitaplı insandan çekinirim diyordu. Az oku, tekrar tekrar oku.
Üniversitedeki ilk yılımızda, Felseye Giriş dersinde, hocamızdan felsefenin tanımını istemiştik. O da felsefe tanımlanamaz, çok istiyorsanız buyrun demişti: “Felsefe insan egzistansının yorumlanmasından hareket eden üniversal fenomenolojik bir ontolojidir.”
Atatürk büstünden, Atatürk heykelinden, Atatürk resminden, Atatürk'ün uydurma sözlerinden bıkmış olmamı Cimer'e şikayet etmişler. Suç işlemişim. Toplumu bölüyormuşum. Cimer bunu da soruştur diyor rektöre. Sonuçta bana soruluyor: "Ne demek istedin?"
Şuraya virgül, şuraya nokta konur diyen hiçbir dilbilgisi kuralını tanımıyorum. Yazdığınız cümleyi okuyanın kısa bir nefes almasını istiyorsanız virgül, uzun bir nefes almasını istiyorsanız nokta koyarsınız. Noktalı virgül ise adı üstünde ikisinin arasıdır.
J. A. Smith’in Oxford’da felsefe dersinde öğrencilerine söyledikleri: “Beyler, hepiniz farklı kariyerlere sahip olacaksınız. Bazılarınız avukat olacak, bazılarınız asker, bazılarınız doktor veya mühendis, bazılarınız memur, bazılarınız toprak sahibi
Martin Heidegger kardeşi Fritz’e Varlık ve Zaman’ı verdi, okumasını istedi. Bavyeralı çiftçi Fritz kitabı okudu ve bir hafta sonra “Martin, birçok hakikati bir arada söylüyorsun, bunları ayır” dedi. Fritz bizim anlamadığımız neyi anlamıştı?
Sokrates sofistleri para karşılığı ders verdikleri için değil, öğretilemeyecek bir şeyi, erdemi öğretme karşılığında para aldıkları için eleştiriyordu.
Öğrenciler için de hocalar için de çok zor bir dönemden geçiyoruz. Öğrencilerimiz çok fazla sorumluluk yüklendiler. Beklemedikleri bir şeydi bu. Ağlama krizleri içinde ödev yazdım diyen öğrencilerim var. Hepimiz daha hoşgörülü olmalıyız.
“İnanca yer açmak için bilgiyi kaldırdım” diyen “Aydınlanma Nedir”in yazarı Kant değil miydi? İnanç Hıristiyanın inancı olunca sorun görmeyenler Müslümanın inancı olunca...
Başka bir üniversitede Felsefeye Giriş dersindeyiz. Soktates’in Savunmasını okuyoruz. Savunma üç bölümden oluşuyor. Dersin ilk saatinde sadece üç öğrenci var, üç kız öğrenci. Okuma uzun sürmüyor, birisi soruyor: “Hoocaaam, burcunuz neee?
+++
Bilge Bey’i çok sever, “usta” diye hitap ederdi. Kendisini Bilge Karasu konferanslarımıza davet ettik. 15 Nisan 2009’da geldi, Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı’nı anlattı. Sonunda “İoakim tilkisini boğdu” dedi ve ağlamaya başladı. “Kurtar beni buradan!” diye bana seslendi.
Adorno’nun “Yanlış hayat doğru yaşanmaz” sözünü hiç anlamadım. “Doğru” hayatın bilgisine sahip birinin ifadesi olduğu açık. Aydınlanmacılık böyle bir şey.
Bir Selanik Yahudisinin çocuğuydu. Emanuel Karaso babası değil amcasıydı. Annesi Aspasya Karasu Rum idi. Bilge Karasu’dan söz ediyorum. Türkçeye onun kadar düşkün birini görmedim.
Eski Yunancadan hareketle felsefe yapılmasına artık tahammül edemiyorum. Yunanca 19. yüzyıl filolojisinin bir keşfidir ve felsefe dilinin ana örneği değildir.
Üniversitelerde uzaktan öğretim telaşını anlamıyorum. Acele ediliyor. En kötü ihtimalle Haziran ayında çok yoğun bir şekilde bütün derslerin telafisini yapabiliriz diye düşünüyorum.
veya siyasetçi olacak. Hemencecik size söyleyeyim ki bu derslerde size anlatacağım hiçbir şey, yeteneklerinizi kullanmaya teşebbüs edeceğiniz bu alanların hiçbirinde, size en ufak bir fayda sağlamayaczktır.
Açık toplum sonsuz sayıda etkenin ve sonsuz sayıda etkileşimin iş başında olduğu, bunların bir merkezden yönetilemediği bir yerdir. Böyle bir toplumda zorunluluktan değil olumsallıktan söz edilebilir ancak. Bilim kurulu bunu dikkate almaz. Siyaset ise almak zorundadır.
Adam hükümetten izin alarak Kur’an yaktı, ifade özgürlüğüne girdi. Ben ölmüş bir insanın öldüğünü söylediğim için üniversite yönetiminden uyarı cezası aldım.
Bir filolog bir gün buraya Platon’dan bir cümle yazdı. Yunan alfabesiyle. O kadar. Birisi bana “Ne demek istiyor bu, biz çevirmezsek siz bir şey okuyamazsınız mı diyor?” diye sordu. Çevirmezlerse biz de onların yaptığı gibi İngilizcesine Fransızcasına bakarız dedim.
1922’den beri milli bayram olarak kutlanan 23 Nsan aslında çocuk bayramı değildir. İşgalcilerin kapattığı meclisin yerine Ankara’da 1920’de kurulan TBMM’yi 12 Eylül 1980’de kapatan darbecilerin bir uydurmasıdır bu. Bayram Milli Egemenlik Bayramıdır.